Dev Site: In Progress

De ChristenUnie maakt zich zorgen over de impact van TikTok en het gebrek aan privacybescherming dat TikTok kinderen geeft. ChristenUnie Kamerlid Don Ceder stelde Kamervragen over de handelswijze van TikTok en de doorgifte van persoonsgegevens van kinderen naar landen als China. Daarnaast verzocht de heer Ceder de regering om socialmediaplatformen te dwingen de algoritmes voor kinderen uit te zetten of aangepaste varianten te maken.

TBYP sprak met dhr. Ceder, die zich in dit kader actief inzet voor de bescherming van Nederlandse kinderen en hun ouders. Hij geeft zijn visie op veilig internetten voor kinderen, en wat de overheid in dit kader kan doen om Nederlandse kinderen te beschermen.

Waarom bent u zich gaan inzetten voor de privacyrechten van Nederlanders? Was er een concrete aanleiding?

De ChristenUnie vindt dat de overheid een taak heeft om op te komen voor wat en wie kwetsbaar is. Dat geldt in het fysieke domein maar ook in het digitale domein. Ook je privacy is iets wat kwetsbaar is. Ik heb bijvoorbeeld tientallen ouders bijgestaan die slachtoffer zijn geworden van de Toeslagenaffaire. Die stonden op lijsten waar ze geen idee van hadden en gegevens werden zonder toestemming gedeeld en misbruikt. Een groot onrecht.

Kunt u iets vertellen over wat u doet als Kamerlid in de strijd voor een veiliger internet voor kinderen?

Juist kinderen zijn kwetsbaar op het internet. Kinderen moeten onbezorgd kunnen opgroeien, ook online. Dat betekent een omgeving waarin ze niet worden gevolgd en in een algoritmefuik terecht komen. Waar ze worden beschermd tegen schadelijke content en apps die doelbewust inspelen op de zwaktes van kinderen. Ik zet me ervoor in om de rechten van kinderen online te verbeteren. Bijvoorbeeld via wettelijke borging van de Code voor Kinderrechten maar ook door kritisch op te treden tegen de slechte wijze waarop social mediabedrijven omgaan met de bescherming van kinderen.

Kan de overheid meer doen om kinderen te beschermen in het digitale domein?

Ja, de overheid kan en moet meer doen. Bijvoorbeeld via het wettelijk borgen van een Kind Impact Assessment. Daarmee kan van ontwerpers van digitale middelen bindend worden gevraagd om bescherming van kinderen bij ontwerp en doorontwikkeling een centrale plek te geven. Maar ook door kinderen en hun ouders weerbaar te maken. Niet als excuus om niet over te gaan tot regulering maar wél om ervoor te zorgen dat dit gesprek ook plaatsvindt aan de keukentafel. Dat ouders snappen dat wanneer je kind een gratis dienst gebruikt, het kind vaak niet de klant maar het product is.

Heeft u zelf wel eens te maken gehad met een schending van uw privacy?

Ook ik maak gebruik van social media en aangezien de meeste apps zich niet aan de wet houden heb ook ik geregeld te maken met schending van privacy, micro-targeting, algoritme fuiken en datalekken.

Wat zou u Take Back Your Privacy en de Consumentenbond willen adviseren in hun actie tegen de privacy- en consumentenrechtschendingen door TikTok?

Jullie voeren de goede strijd, daar ben ik van overtuigd. En er ligt een opdracht voor de Autoriteit Persoonsgegevens en politiek om ervoor te zorgen dat de wet beter wordt gehandhaafd. Maar als maatschappelijke organisaties zie ik nog wel eens kans omdat je de mogelijkheid hebt om het gesprek over schendingen door TikTok breder te voeren. Door actief het publieke debat op te zoeken en zo ook ouders te doordringen van de risico’s die achter de façade van dansjes en kattenfilmpjes schuilt.

De Stichting Take Back Your Privacy heeft een eerste succes geboekt in haar collectieve actie tegen TikTok. De Nederlandse rechter stelt vast dat zij bevoegd is om over de claims van de Stichting tegen TikTok te oordelen. 

Vonnis: Stichting krijgt gelijk

In het vonnis van 9 november 2022 heeft de rechtbank Amsterdam de Stichting op alle punten in het gelijk gesteld:

  • Nederlandse rechter is bevoegd. TikTok had betoogd dat de Nederlandse rechter niet over de claims van de Stichting zou mogen oordelen omdat, kort gezegd, TikTok niet in Nederland is gevestigd. Dit verweer is door de rechtbank van tafel geveegd. In lijn met wat de Stichting betoogde, oordeelt de rechtbank Amsterdam dat zij bevoegd is om over alle vorderingen van de Stichting op TikTok te oordelen. 

  • Prejudiciële vragen zijn onnodig. De rechtbank wijst het verzoek van TikTok van de hand om prejudiciële vragen te stellen aan het Europese Hof van Justitie. De rechtbank oordeelt dat deze vragen onnodig zijn.

  • Procedure wordt niet aangehouden. De poging van TikTok om vertraging te veroorzaken via een aanhouding faalt. De rechtbank stelt vast dat een aanhouding in strijd is met de goede procesorde. Er is geen goede reden de zaak nu te pauzeren.

  • Geen tussentijds hoger beroep. TikToks verzoek om nu hoger beroep in te stellen is afgewezen door de rechtbank. 

Al met al betekent dit dat de procedure nu verder gaat, ondanks TikToks verwoede pogingen om de zaak te vertragen. Dit is goed nieuws voor de kinderen wiens rechten nog steeds elke dag worden geschonden door TikTok. Friederike van der Jagt, voorzitter van Stichting Take Back Your Privacy, zegt over het vonnis: “Wij zijn blij met deze eerste overwinning. Het is ontzettend belangrijk dat de rechter bereid is de zaak te beoordelen, want TikTok zal moeten stoppen met haar onrechtmatige praktijken. Kinderen moeten in de toekomst veilig gebruik kunnen maken van TikTok.”

Volgende stappen

De vervolgstap is dat nu de tweede fase van de procedure van start gaat. Dat wil zeggen dat de rechtbank gaat beoordelen welke stichtingen ontvankelijk zijn. De rechtbank zal dan een exclusieve belangenbehartiger aanwijzen uit de groep van ontvankelijke eisers. Meer concreet:

  • Op 21 december 2022 moet de Stichting een akte nemen waarin het uiteenzet waarom zij als exclusieve belangenbehartiger moet worden benoemd. 
  • Op 1 februari 2023 moet TikTok vervolgens een conclusie van antwoord indienen, waarin zij zich uitlaat over (i) de ontvankelijkheid van de stichtingen, (ii) toepasselijk recht en (iii) benoeming exclusieve belangenbehartiger.
  • Daarna zal een zitting plaatsvinden en volgt een vonnis van de rechtbank.

Aanmelden

De Stichting Take Back Your Privacy en haar samenwerkingspartner de Consumentenbond roepen consumenten op de actie te steunen en zich aan te melden. Dat geldt met name voor (ouders van) kinderen die in Nederland TikTok of de voorloper van TikTok, musical.ly, hebben gebruikt sinds 25 mei 2018. Aanmelden kan hier en is gratis.

Zie hier voor de officiële persverklaring van de Stichting Take Back Your Privacy en de Consumentenbond.

De privacybescherming van kinderen is ook een politiek thema. Stichting Take Back Your Privacy sprak met Marieke Koekkoek, Tweede Kamerlid voor de pan-Europese partij Volt. Volt noemt onderwijs en digitalisering sleutelelementen van de 21e eeuw. Mevrouw Koekkoek heeft een juridische achtergrond en kreeg onder meer als onderzoeker en advocaat te maken met privacygerelateerde vraagstukken. TBYP vroeg haar naar haar inzet voor de privacyrechten van Nederlanders, en meer specifiek Nederlandse kinderen. Ook komt de TikTok-actie van TBYP aan bod.

1. Waarom bent u zich gaan inzetten voor de privacyrechten van Nederlanders? Was er een concrete aanleiding?

Als onderzoeker heb ik gewerkt aan het vraagstuk omtrent rechtsmacht en privacyregels, waarna ik me als advocaat in opleiding bezig heb gehouden met privacy en IP-gerelateerde vragen. Ik wist dus al iets van het belang van privacy rechten en de uitdagingen voordat ik als Kamerlid begon. Het baart me zorgen dat we digitalisering (en alle regels die daarbij horen) vaak zien als iets technisch, iets waar we normaal niks mee te maken hebben. Hierdoor krijgen (onder andere) bedrijven veel ruimte om de regels te bepalen, iets wat we normaal gesproken in de samenleving aan een democratisch gekozen overheid overlaten. Het is voor mij evident dat de rechten die je hebt in de fysieke wereld ook in de digitale wereld moeten gelden. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat we niet uit onbegrip te voorzichtig zijn, en dit ons tegenhoudt om dingen te doen die levens verbeteren. Dat vind ik de uitdaging als Kamerlid: om die balans te vinden en in wetgeving terug te laten komen.

2. Kunt u iets vertellen over wat u doet als Kamerlid in de strijd voor een veiliger internet voor kinderen?

Volt wil dat kinderen op school les krijgen in digitale vaardigheid én weerbaarheid. In Finland gingen ze ons al voor. De vrijheid van informatie op het internet is een groot goed, maar net zoals we kinderen leren wat goede bronnen zijn wanneer ze een werkstuk of paper schrijven, moeten we er ook voor zorgen dat ze weten wat ze wel en niet moeten geloven op het internet.

Daarnaast willen we een goede implementatie in Nederland van de Europese Digital Services Act om het verspreiden van desinformatie tegen te gaan. En werken we aan een verplicht algoritmeregister voor overheidsinstanties, zodat duidelijk is op basis waarvan selectiekeuzes gemaakt worden. Meer transparantie en begrijpelijke informatie over het gebruik van algoritmes online zou ook nuttig zijn (zoals op sociale media). Daarbij willen we ons ook inzetten voor een verbod op micro-targeting, waarbij je dus niet specifieke persoonsgerichte reclame mag sturen. Zeker niet als het om kinderen gaat.

3.  Kan de overheid meer doen om kinderen te beschermen in het digitale domein?

Zeker. Zo zouden we graag zien dat de overheid de Code voor Kinderrechten implementeert en actief informeert wat de rechten en mogelijkheden zijn voor jongeren. Ook zou (een deel van) de Code omgezet kunnen worden in juridisch afdwingbare regelgeving. Het is goed als we minder afhankelijk zijn van zelf- en co-regulering voor grote platforms, met name als het om kinderen gaat. En de handhaving van huidige wet- en regelgeving (zoals toezicht van AP op de AVG) moeten we versterken. Dat betekent niet per se meer geld, maar wel betere besteding van de middelen en een focus op de terreinen waar veel misgaat of waar de risico’s groot zijn. Anders is het een tandeloze tijger, die AVG.

4.  Heeft u zelf wel eens te maken gehad met een schending van uw privacy?

Dat komt sinds ik Kamerlid ben regelmatig voor. Er wordt van alles geroepen en beweerd over Kamerleden, en natuurlijk krijg ik ook een goede dosis bedreigingen en verwensingen binnen. Dat lijkt tegenwoordig de standaard te zijn bij dit werk. Met name Twitter is hierin een ontregelend medium. Ik neem dan ook verschillende voorzorgsmaatregelen, zodat mijn adres onvindbaar is, mijn kinderen online niet-traceerbaar zijn en mijn bewegingen niet ver van tevoren bekend zijn (als ik naar een evenement ga). Op het moment dat je privacy onder druk komt te staan wordt pas duidelijk hoe belangrijk het is om bepaalde gegevens voor jezelf te kunnen houden.

5. Wat zou u Take Back Your Privacy en de Consumentenbond willen adviseren in hun actie tegen de privacy- en consumentenrechtschendingen door TikTok?

Niet opgeven. Strategisch procederen werkt! Denk bijvoorbeeld aan de Urgenda-zaak. Activeer ook de samenleving en politiek. In de strijd voor digitale vrijheid en veiligheid moeten we allemaal samenwerken.